Kolejne z „Wakacyjnych spotkań z przyrodą” organizowanych przez Ośrodek Naukowo-Dydaktyczny BdPN zaprowadziło nas tuż za miedzę - w słowackie Karpaty Wschodnie. Wycieczki w omawiane przez dziennikarza i przewodnika beskidzkiego Pawła Klimka tereny są doskonałą alternatywą dla zatłoczonych szlaków naszych Bieszczadów.

Te niezbyt wysokie góry swoim charakterem przypominają Beskid Niski. Znajdziemy tam kilka jezior zarówno naturalnych, jaki i stworzonych ręką człowieka – np. Jezioro Stalina. Zalesione góry otaczające to jezioro to dawno wygasłe kominy wulkanów. Sninský Kameň jest jedynym z najczęściej odwiedzanych tamtejszych szczytów. Drugim z kolei jest Wyhorlat – najwyższy w tym regionie (1075 m n. p. m.). Południowe zbocza tej góry opadają w stronę Niziny Węgierskiej. Widok od tamtej strony ukazuje ich imponującą deniwelację, a góry charakteryzuje duże zróżnicowanie geologiczne. Wyjątkowo dobrze zachowane pradawne lasy górskie porastające wygasłe wulkany zostały wpisane na listę obszarów chronionych UNESCO. Występuje tu ok. 1000 gatunków roślin naczyniowych. Wiosną można zobaczyć łany Przebiśniegów i Śnieżyc. Pięknym i rzadkim kwiatem jest rosnący tu (i częściej spotykany niż w Bieszczadach) Ciemiernik wschodniokarpacki. Spotkać możemy znane z naszej części Karpat : Pełnik europejski i siedmiogrodzki, Lilia złotogłów, Naparstnica, Rosiczki, Omieg górski, Czosnek niedźwiedzi, Tojad mołdawski oraz bardzo liczne gatunki przepięknych dzwonków. Omawiany region jest słabo zagospodarowany - niewielka ilość szlaków i brak schronisk. Braki te rekompensuje dzika przyroda i prawie bezludne ścieżki.

Bramą wypadową w to pasmo górskie może być Humenne. W tym liczącym ok. 35 tys. Mieszkańców mieści zwiedzić możemy zabytkowy pałacyk z XVIII wieku i miejscowy skansen. Tutejsze wiejskie chałupy w odróżnieniu od tych po polskiej stronie Karpat cechuje rozproszona zabudowa i otynkowane lub oblepione gliną ściany. Dużą część skansenowej ekspozycji zajmują eksponaty świadczące o mocno rozwiniętej tu kulturze pasterskiej, w której dominował wypas krów i wołów.

Ciekawym miejscem wartym odwiedzenia jest okolica jeziora zaporowego Zemplínska šírava. Zbiornik ten powstał u podnóży gór na terenie torfowisk. Wykopano kanał doprowadzający wodę z rzeki Laborec i wybudowano trzy zapory. To płytkie jezioro (jego głębokość sięga zaledwie 12 metrów) latem szybko się nagrzewa – temperatura wody dochodzi nawet do +25°C. Nad jego brzegami znajdziemy dużą - jak na te tereny - ilość hoteli. Wycieczka do położonego opodal Sniny jeziorka Morskiego Oka oraz na otaczające je wzgórza dostarczy nam niezapomnianych widoków. Jezioro powstało na skutek osuwiska, które zatarasowało bieg jednego z potoków. Półkoliste zbocza to nic innego jak ściany dawno wygasłego krateru. Akwen ten ma powierzchnię 12 hektarów i 17 m głębokości. Nie można w nim jednak pływać – całość środowiska podlega ścisłej ochronie. Niezbyt forsowny szlak (ok. 3,5 godz.) zawiedzie nas na Sninský Kameň. Z jego szczytu roztoczy się przed nami szeroki widok na jezioro, piękny bukowy las i połoniny polskie i ukraińskie.

Wyprawa na Wyhorlat wymaga już lepszej kondycji fizycznej. Wejście nań teoretycznie jest nielegalne – to teren wojskowy, ale nikt nie stwarza problemów turystom chcących zobaczyć to miejsce. Ze szczytu spoglądając na Południe zobaczymy łańcuch gór wulkanicznych ciągnących się aż po Rumunię. Niewątpliwą wartością omawianego regionu jest duża liczba cerkwi zachowanych w otaczających Wyhorlat wioskach. Ich wnętrza najłatwiej zwiedzić w niedzielę, można też w miejscowościach poprosić o klucze. Dobrze zachowany stan i wyjątkowy charakter tych budowli sakralnych został doceniony – cerkiewki również figurują na liście UNESCO. Warto dotrzeć do punktu widokowego nad Jeziorem Starina. Otoczenie jeziora jest jednym z niewielu miejsc z których wysiedlono miejscową ludność (Rusinów) po II wojnie światowej. Wojna z roku 1915 zostawiła tu swoich bohaterów na licznych cmentarzykach wojennych.

Z Nowej Sedlicy wiedzie szlak na Kremenaros - słynne miejsce, w którym stykają się granice trzech państw: Polski, Ukrainy i Słowacji. Po drodze mijamy jeden z najdzikszych rezerwatów w Europie - rezerwat Stužica, leżący na terenie Parku Narodowego Połoniny. Leśny szlak prowadzi nas przez kilka pięter roślinności. To pierwotny las z niebywałymi okazami drzew. 85% drzewostanu stanowią buki, których średnia wieku wynosi 250 lat. Znajdziemy tam również wiekowe jawory i nawet 400-letnie jodły. W lesie szemrze urokliwy potok dający nazwę rezerwatowi - Stužica. Wprawne oko może dostrzec ślady dawnej kolejki leśnej. Trudy wycieczki wynagrodzi nam niecodzienny widok Rawki, widzianej „od tyłu” z naturalną, nie zmienioną przez człowieka granicą pomiędzy lasem, a pasmem połonin. Odwiedzając Bieszczady, naprawdę warto zajrzeć po sąsiedzku na Słowację.

Tekst: Ewa Bujalska

Zobacz krótki klip video z prelekcji autorstwa Andrzeja Bujalskiego »